Jeszcze niedawno można było spędzać z seniorem większość dnia na świeżym powietrzu, a teraz poranki są chłodne, częściej pada, a okna coraz rzadziej pozostają otwarte na dłużej. Początek jesieni zmienia codzienny rytm – i jednocześnie rozpoczyna okres, w którym przeziębienia, grypa i inne infekcje dróg oddechowych pojawiają się znacznie częściej.

W przypadku osób starszych warto podchodzić do nich ze szczególną uwagą. Infekcja może rozwijać się inaczej niż u młodszej osoby, dlatego w pracy w opiece nad seniorem w Niemczech ważna jest zarówno profilaktyka, jak i dobra obserwacja podopiecznego. Co można zrobić na co dzień, aby jesienią wspierać jego zdrowie? Wiele zaczyna się od prostych rzeczy: posiłków, ruchu, higieny, odpowiedniego ubrania i warunków panujących w domu.

Dlaczego seniorzy są bardziej podatni na infekcje?

10–30% wobec 50–75% – tak dużą różnicę w odpowiedzi immunologicznej obserwowano w badaniach dotyczących grypy. U osób starszych odpowiedź przeciwciał po szczepieniu występowała znacznie rzadziej niż u młodszych dorosłych. To jeden z konkretnych przykładów pokazujących, jak wraz z wiekiem zmienia się działanie układu odpornościowego.

Nie oznacza to, że po przekroczeniu określonego wieku odporność nagle przestaje działać. Zmiany zachodzą stopniowo. Organizm ma mniejszą zdolność do reagowania na nowe zagrożenia, zmienia się działanie komórek odpornościowych, a wytwarzanie skutecznej odpowiedzi przeciwko niektórym patogenom może być słabsze. Zjawisko to nazywane jest immunosenescencją, czyli starzeniem się układu odpornościowego.

W praktyce oznacza to, że jesienne infekcje mogą być dla seniora większym obciążeniem. Sytuację dodatkowo komplikują choroby przewlekłe, które często występują w starszym wieku. Dlatego w codziennej opiece nad seniorem znaczenie mają zarówno działania profilaktyczne, jak i szybkie wychwycenie zmian w samopoczuciu podopiecznego.

Jesienią wirusy mają więcej okazji, by trafić do domu seniora

Wystarczy kilka zwyczajnych spotkań. Wnuki przychodzą po szkole, córka odwiedza rodziców po pracy, senior jedzie na wizytę do lekarza, a opiekunka robi zakupy w pełnym sklepie. W sezonie infekcyjnym liczba takich kontaktów ma znaczenie, ponieważ wirusy wywołujące choroby dróg oddechowych mogą łatwo przemieszczać się razem z ludźmi.

Jesienią coraz więcej czasu spędzamy także w zamkniętych pomieszczeniach. Przy słabszej wentylacji drobne cząstki zawierające wirusy mogą utrzymywać się w powietrzu, a bliski kontakt ułatwia ich przenoszenie. Z tego powodu znaczenie ma również sytuacja poza domem podopiecznego – infekcję może przynieść osoba, która sama zaraziła się wcześniej w pracy, szkole, autobusie czy podczas spotkania.

W tym okresie krążą różne wirusy odpowiedzialne za infekcje dróg oddechowych, m.in. wirusy grypy, RSV, rinowirusy oraz SARS-CoV-2. Część wywołanych przez nie chorób może zaczynać się podobnie: osłabieniem, katarem, kaszlem, bólem gardła czy gorszym samopoczuciem. U seniora warto obserwować również apetyt, poziom aktywności, sen oraz orientację.

Szczególnie istotna jest grypa. Osoby po 65. roku życia należą do grup zwiększonego ryzyka ciężkiego przebiegu i powikłań. Do wieku często dochodzą choroby przewlekłe, dlatego infekcja może stać się dodatkowym obciążeniem dla układu krążenia, układu oddechowego czy całego organizmu.

Opiekunka ma przy tym ważną przewagę: widzi seniora każdego dnia. Może zauważyć, że podopieczny zostawił prawie całe śniadanie, przespał większą część przedpołudnia, szybciej męczy się podczas chodzenia albo nagle potrzebuje więcej pomocy przy codziennych czynnościach. Takie drobne zmiany dostrzeżone odpowiednio wcześnie są cenną informacją o stanie seniora.

Mniej ruchu jesienią – dlaczego ma to znaczenie dla odporności seniora?

Chłodniejsze dni często oznaczają krótsze spacery i więcej czasu spędzanego w domu. U seniora taka zmiana może mieć większe znaczenie, ponieważ regularna aktywność wpływa nie tylko na sprawność mięśni i kondycję, ale również na funkcjonowanie układu odpornościowego.

Podczas umiarkowanego wysiłku zwiększa się krążenie krwi, a komórki układu odpornościowego intensywniej przemieszczają się po organizmie. Regularna aktywność jest również wiązana z niższym poziomem przewlekłego stanu zapalnego, który wraz z wiekiem może wpływać na działanie odporności.

Ile ruchu potrzebuje senior? WHO zaleca osobom po 65. roku życia 150–300 minut umiarkowanej aktywności tygodniowo. To szeroki zakres, ponieważ możliwości 65-letniej osoby aktywnej fizycznie mogą znacząco różnić się od możliwości 85-letniego podopiecznego mającego problemy z poruszaniem.

Jesienią warto więc zwrócić uwagę na to, czy wraz ze zmianą pogody aktywność seniora wyraźnie się zmniejszyła. Spacer może być krótszy, a przy gorszej pogodzie część ruchu można przenieść do domu. Liczy się regularność i dopasowanie aktywności do kondycji oraz stanu zdrowia podopiecznego.

6 sposobów na lepszą ochronę seniora przed infekcjami

Jesienią warto działać przede wszystkim tam, gdzie rzeczywiście można zmniejszyć ryzyko zakażenia albo wspierać naturalne mechanizmy obronne organizmu. Co konkretnie może zrobić opiekunka?

• Wietrz krótko i intensywnie zamiast trzymać uchylone okno przez pół dnia. Otwórz szeroko okna na kilka minut, najlepiej tworząc przeciąg między pomieszczeniami, a seniora na ten czas zaproś do innego pokoju. Szczególnie warto zrobić to po odwiedzinach rodziny, wizycie fizjoterapeuty czy dłuższym spotkaniu w domu. Dzięki temu można szybko wymienić powietrze bez długotrwałego wychładzania mieszkania.
• Przenieś część spotkań na spacer. Jeśli seniora odwiedza córka, sąsiadka albo znajomy, przy dobrej pogodzie część wizyty można połączyć z krótkim wyjściem. Zamiast godziny spędzonej przy jednym stole podopieczny zyskuje ruch i czas na świeżym powietrzu. To szczególnie dobre rozwiązanie dla seniorów, którzy wraz z nadejściem jesieni zaczynają wychodzić z domu coraz rzadziej.
• Ustaw picie tam, gdzie senior faktycznie spędza czas. Mała butelka lub szklanka może stać przy fotelu, druga przy łóżku, a napój można podawać również razem z lekami i posiłkami, jeśli pozwalają na to zalecenia medyczne. Warto sprawdzić wieczorem, ile podopieczny rzeczywiście wypił. Dobre nawodnienie pomaga utrzymać prawidłowe funkcjonowanie błon śluzowych nosa i gardła, które są częścią naturalnej ochrony dróg oddechowych.
• Dodawaj źródło białka do każdego głównego posiłku. Samo zwiększenie ilości owoców nie tworzy dobrej diety wspierającej seniora. Śniadanie może zawierać jajko, twaróg lub jogurt, obiad rybę, mięso albo rośliny strączkowe, a kolacja porcję nabiału lub inne źródło białka dopasowane do diety podopiecznego. ESPEN wskazuje dla zdrowych osób starszych co najmniej 1 g białka na kilogram masy ciała dziennie, przy czym indywidualne zapotrzebowanie zależy od stanu zdrowia.
• Rozbij ruch na kilka krótkich części dnia. Senior nie musi realizować całej aktywności podczas jednego długiego spaceru. Dziesięć minut rano, krótki spacer po obiedzie i kilka prostych ćwiczeń później pozwalają wprowadzić ruch także przy gorszej pogodzie. Dobrym momentem są codzienne czynności: senior może sam podejść po ubrania, pomóc nakryć do stołu, przejść do innego pokoju zamiast spędzać kolejne godziny w fotelu. Zakres ruchu powinien odpowiadać jego sprawności i zaleceniom lekarza lub fizjoterapeuty.
• Zaplanuj zakupy i wizyty poza godzinami największego ruchu. Wizyta w aptece o 10:00 może oznaczać znacznie mniej kontaktów niż stanie w kolejce po południu. Podobnie można planować supermarket, pocztę czy inne miejsca, do których senior chodzi razem z opiekunką. Podopieczny nadal uczestniczy w codziennym życiu i wychodzi z domu, a jednocześnie spędza mniej czasu w zatłoczonych, zamkniętych pomieszczeniach.

Jesienny talerz seniora – ciepło, kolorowo i odżywczo

Jesień to dobry moment na gęste zupy pełne warzyw, pieczoną dynię, ryby z ciepłymi dodatkami, owsianki z jabłkami czy twarożek z warzywami. Takie posiłki dobrze wpisują się w chłodniejsze dni, a jednocześnie pozwalają przemycić do menu seniora składniki ważne dla odporności.

Na pierwszym miejscu warto postawić białko. Jajka, ryby, nabiał, chude mięso czy rośliny strączkowe dobrze rozłożyć pomiędzy poszczególne posiłki. ESPEN zaleca zdrowym osobom starszym przynajmniej 1 g białka na kilogram masy ciała dziennie. Senior ważący 70 kg potrzebuje więc co najmniej około 70 g białka na dobę, choć dokładne zapotrzebowanie zależy od jego stanu zdrowia.

Jesienny sezon daje też sporo możliwości, jeśli chodzi o warzywa i owoce. Dynia i marchew dostarczają beta-karotenu, papryka i brokuły są źródłami witaminy C, a jabłka, gruszki czy śliwki można podawać również po upieczeniu lub ugotowaniu. To szczególnie przydatne, gdy senior gorzej radzi sobie z twardymi produktami.

W menu warto znaleźć miejsce także dla tłustych ryb morskich, takich jak łosoś, śledź czy makrela. Dostarczają kwasów omega-3 oraz witaminy D. Ta ostatnia staje się szczególnie istotna w miesiącach z mniejszą ilością słońca. U seniorów suplementację witaminy D warto prowadzić zgodnie z zaleceniami lekarza i dopasować do stanu zdrowia podopiecznego.

A co z imbirem, miodem i cytryną? Mogą urozmaicić jesienne menu, jeśli senior je lubi i może je spożywać. Większe znaczenie ma jednak cały dzień jedzenia: porcja białka w głównych posiłkach, kilka porcji warzyw i owoców, zdrowe tłuszcze oraz regularne picie. To właśnie z takich elementów warto układać jesienny jadłospis podopiecznego.

Więcej praktycznej wiedzy przydatnej w opiece

Każda pora roku przynosi w opiece nad seniorem inne wyzwania. Jesienią więcej uwagi poświęcamy infekcjom i odporności, ale w codziennej pracy równie ważne są żywienie, bezpieczna aktywność, higiena, reagowanie na nagłe pogorszenie samopoczucia czy opieka nad osobami z chorobami przewlekłymi.

Właśnie takim praktycznym tematom poświęcamy kolejne materiały na blogu Patron Opieka. Znajdziesz tam poradniki dotyczące zdrowia i potrzeb osób starszych, a także wskazówki związane z codzienną pracą opiekunki w Niemczech. Zajrzyj do pozostałych artykułów i wybierz temat, który przyda Ci się podczas obecnego lub kolejnego zlecenia.